Αγγλοκρατία

Το 1878, με τη Σύμβαση της Κύπρου, το νησί πέρασε στη βρετανική διοίκηση: τυπικά παρέμενε οθωμανικό και οι φόροι του πήγαιναν στην Κωνσταντινούπολη, αλλά τα πάντα ρυθμίζονταν από τη βρετανική διοίκηση. Το 1914, όταν η Οθωμανική αυτοκρατορία μπήκε στον πόλεμο στο πλευρό της Γερμανίας, η Βρετανία προσάρτησε την Κύπρο, και το 1925 την ανακήρυξε αποικία του Στέμματος.

Τι άλλαξε

Ήρθαν δρόμοι, λιμάνια, υγειονομική υποδομή και δικαστήρια αγγλικού τύπου. Από το 1905 ως το 1951 λειτούργησε ο Κυπριακός Σιδηρόδρομος, που συνέδεε την Αμμόχωστο, τη Λευκωσία και τη Μόρφου· διαλύθηκε ως ζημιογόνος, και σήμερα σώζονται μόνο τα αναχώματα και λίγα κτίρια σταθμών.

Πολλά προκαλούσαν υπόκωφη δυσαρέσκεια, κυρίως ο «Φόρος Υποτέλειας»: η Κύπρος υποχρεώθηκε να πληρώνει ποσό έναντι παλαιού οθωμανικού χρέους, και τα χρήματα του νησιού κάλυπταν ξένες υποχρεώσεις. Το 1931 η δυσαρέσκεια ξέσπασε σε εξέγερση — το πλήθος έκαψε το κυβερνείο στη Λευκωσία, και ακολούθησε αναστολή του συντάγματος και απευθείας διακυβέρνηση.

Οι αρχαιότητες

Επί Βρετανών η κυπριακή αρχαιολογία έγινε επιστήμη. Το Κυπριακό Μουσείο ιδρύθηκε το 1882 — ως τότε οι αρχαιότητες έφευγαν ελεύθερα από το νησί, και η συλλογή του πρόξενου Τσεσνόλα είχε ήδη φτάσει στη Νέα Υόρκη. Το Τμήμα Αρχαιοτήτων, στο οποίο το νησί οφείλει την προστασία των μνημείων του, δημιουργήθηκε το 1935.

Από το 1927 ως το 1931 εργάστηκε εδώ η Σουηδική Κυπριακή Αποστολή — οι πρώτες πραγματικά συστηματικές ανασκαφές, που καθόρισαν τη χρονολόγηση που χρησιμοποιείται ακόμη.

Το τέλος της αποικίας

Το αίτημα της ένωσης με την Ελλάδα ακουγόταν από τις πρώτες δεκαετίες της βρετανικής διοίκησης. Το 1955 άρχισε ο αγώνας της ΕΟΚΑ, που κράτησε ως το 1959. Η Κύπρος έγινε ανεξάρτητη στις 16 Αυγούστου 1960, και πρώτος πρόεδρος της δημοκρατίας ανέλαβε ο αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ΄, μοναχός της Μονής Κύκκου. Η Βρετανία κράτησε δύο κυρίαρχες βάσεις, το Ακρωτήρι και τη Δεκέλεια.

Οι περίοδοι τελειώνουν, αλλά ο κατάλογος δεν τελειώνει μαζί τους: σχεδόν ό,τι χτίστηκε νωρίτερα συνέχισε να ζει και σε αυτά τα ογδόντα χρόνια — η Μονή Αποστόλου Ανδρέα ξαναχτίστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα, και τότε ακριβώς τα κεντήματα των Πάνω Λευκάρων έγιναν εξαγώγιμο προϊόν.