Εποχή του Χαλκού

Η Εποχή του Χαλκού είναι η περίοδος που η Κύπρος γίνεται για πρώτη φορά ορατή σε ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο, και ο λόγος είναι ένας: ο χαλκός. Το μετάλλευμα του Τροόδους δίνει το μέταλλο χωρίς το οποίο δεν χύνεται ο μπρούντζος, και το νησί γίνεται προμηθευτής της Αιγύπτου, της Λεβαντίνης και των Χετταίων.

Στην αλληλογραφία των Φαραώ από την Αμάρνα αναφέρεται το βασίλειο της Αλασίας, που στέλνει χαλκό σε εκατοντάδες τάλαντα. Σχεδόν όλοι οι ερευνητές ταυτίζουν την Αλασία με την Κύπρο — αν και ποια πόλη ήταν η πρωτεύουσά της παραμένει ανοιχτό ζήτημα.

Πόλεις και εργαστήρια

Η Έγκωμη είναι η μεγαλύτερη πόλη της εποχής, κέντρο κατεργασίας χαλκού με κανονικό ρυμοτομικό σχέδιο. Το Κίτιον αναπτύσσεται στη νότια ακτή, δίπλα στο λιμάνι του. Η Καλαβασός-Άγιος Δημήτριος και το Μαρώνι-Βούρνες είναι μεγάλοι οικισμοί του 13ου αι. π.Χ. με μνημειακά κτίρια από λαξευτούς λίθους.

Ξεχωριστή περίπτωση είναι ο Πύργος-Μαυροράκη: κάτω από μία στέγη δούλευαν μέταλλο, ελαιόλαδο, κρασί και αρωματικά έλαια — σπάνια ευκαιρία να δει κανείς ολόκληρη παραγωγική μονάδα. Καταστράφηκε από σεισμό γύρω στο 1850 π.Χ., και ακριβώς γι’ αυτό διασώθηκε.

Τότε εμφανίζεται και η κυπρομινωική γραφή. Τα σημεία της μεταγράφονται, αλλά η γλώσσα παραμένει αδιάβαστη.

Το τέλος της εποχής

Στα τέλη του 13ου αι. π.Χ. μια κρίση σαρώνει την ανατολική Μεσόγειο: καταρρέουν το χετταϊκό κράτος και τα μυκηναϊκά ανάκτορα. Στην Κύπρο τότε χτίζονται οχυρωμένοι οικισμοί σε ακρωτήρια — η Μάα-Παλαιόκαστρο και η Πύλα-Κοκκινόκρεμος. Κανένας δεν έζησε πολύ. Και οι δύο συνδέονται με την άφιξη Μυκηναίων Ελλήνων, μετά την οποία η Κύπρος μιλά ελληνικά.

Περίπου τότε αρχίζει να λειτουργεί το ιερό της Αφροδίτης στην Παλαίπαφο, που θα μείνει το σημαντικότερο του νησιού για άλλους δεκαπέντε αιώνες. Ακολουθεί η Εποχή του Σιδήρου και η εποχή των πόλεων-βασιλείων.