Βυζαντινή περίοδος

Η βυζαντινή Κύπρος ξεκινά με τρεις αιώνες αμφίσημου καθεστώτος. Μετά τις αραβικές επιδρομές του 7ου αιώνα το νησί βρίσκεται στο σύνορο δύο δυνάμεων, και γύρω στο 688 ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός Β΄ και ο χαλίφης Αμπντ αλ-Μαλίκ συμφωνούν κάτι πρωτοφανές: η Κύπρος ανακηρύσσεται ουδέτερη και οι φόροι της μοιράζονται εξίσου ανάμεσα στην Κωνσταντινούπολη και τη Δαμασκό. Η ρύθμιση κρατά, με διακοπές, σχεδόν τριακόσια χρόνια — μια από τις σπανιότερες περιπτώσεις συγκυριαρχίας στον Μεσαίωνα.

Το 965 ο Νικηφόρος Φωκάς επαναφέρει οριστικά το νησί στην αυτοκρατορία.

Ναοί και τοιχογραφίες

Τότε ακριβώς το νησί αποκτά τη μορφή που σήμερα θεωρείται κυπριακή. Στη Λάρνακα, επί Λέοντος ΣΤ΄, χτίζεται ο Ναός του Αγίου Λαζάρου πάνω από τον τάφο του Λαζάρου. Ο 11ος αιώνας φέρνει τον Άγιο Νικόλαο της Στέγης κοντά στην Κακοπετριά, το 1105 την Παναγία της Ασίνου, και το 1192 ιστορείται η Παναγία του Άρακα. Είναι η κομνήνεια ζωγραφική στο απόγειό της, και σώθηκε σε ορεινά χωριά όπου δεν έφτασαν ούτε κατακτητές ούτε ανακαινίσεις.

Μονές και κάστρα

Γύρω στο 1100, επί Αλεξίου Α΄ Κομνηνού, ιδρύεται ο Κύκκος· το 1159 ο εγκλειστός Νεόφυτος αρχίζει να λαξεύει το κελί του στον βράχο πάνω από την Πάφο, τη μελλοντική Μονή Αγίου Νεοφύτου· το 1187 εμφανίζεται ο Μαχαιράς.

Απέναντι στις αραβικές αποβάσεις υψώνεται στον Πενταδάκτυλο μια αλυσίδα φρουρίων-παρατηρητηρίων: ο Άγιος Ιλαρίωνας, το Βουφαβέντο και η Καντάρα. Από τις κορυφές τους φαίνεται όλη η βόρεια ακτή, και το σήμα με φωτιά περνούσε από το ένα στο άλλο.

Πώς τελείωσε

Το 1184 ο διοικητής Ισαάκιος Κομνηνός ανακηρύσσεται ανεξάρτητος αυτοκράτορας της Κύπρου. Επτά χρόνια αργότερα πλοία της Γ΄ Σταυροφορίας ναυαγούν στην ακτή και ο Ισαάκιος κακομεταχειρίζεται τους ναυαγούς — ανάμεσά τους και τη μνηστή του Άγγλου βασιλιά. Ο Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος αποβιβάζεται, παίρνει το νησί μέσα σε έναν μήνα, νυμφεύεται τη Βερεγγάρια της Ναβάρρας στη Λεμεσό και πουλά την Κύπρο στους Ναΐτες. Εκείνοι δεν αντέχουν την εξέγερση και τη μεταπωλούν στον Γκυ ντε Λουζινιάν.

Αρχίζει η εποχή των Λουζινιάν.