Χαλκολιθική περίοδος

Η Χαλκολιθική είναι η εποχή που η Κύπρος αρχίζει να κατεργάζεται τον χαλκό, αν και η πέτρα παραμένει το κύριο υλικό. Το κέντρο της ζωής μετατοπίζεται στα δυτικά του νησιού, στη σημερινή επαρχία Πάφου.

Η Λέμπα και η Κισσόνεργα-Μοσφίλια βρίσκονται κοντά η μία στην άλλη και ανασκάφηκαν επί δεκαετίες. Τα σπίτια παραμένουν κυκλικά, αλλά είναι ευρύχωρα από τα νεολιθικά, με εστία στο κέντρο και επιχρισμένο δάπεδο. Στη Λέμπα οι αρχαιολόγοι ανακατασκεύασαν αρκετά τέτοια σπίτια δίπλα στην ανασκαφή — σπάνια ευκαιρία να δει κανείς όρθια μια κατοικία πέντε χιλιάδων ετών.

Τα σταυρόσχημα ειδώλια

Το χαρακτηριστικότερο αντικείμενο της κυπριακής Χαλκολιθικής είναι τα μικρά ειδώλια από πικρόλιθο, το μαλακό πράσινο πέτρωμα της κοίτης του Κούρη. Μορφή με ανοιχτά χέρια και λυγισμένα πόδια, συνήθως σταυρόσχημη· φοριόνταν στον λαιμό. Τα περισσότερα προήλθαν από το νεκροταφείο Σούσκιου-Βαθυρκάκας — που είναι και ο χώρος που υπέφερε περισσότερο από αρχαιοκαπηλία, γιατί τέτοια κομμάτια ανέκαθεν άξιζαν να κλαπούν.

Και τα ανατολικά του νησιού κατοικούνταν, αν και άφησαν πολύ λιγότερα: το Παραλίμνι-Νησιά είναι σπάνιο εύρημα για την περιοχή.

Γύρω στο 2500 π.Χ. η εικόνα αλλάζει: φτάνουν νέοι πληθυσμοί, τα σπίτια γίνονται ορθογώνια και ο χαλκός από σπανιότητα γίνεται η βάση της οικονομίας. Αρχίζει η Εποχή του Χαλκού.