Κλασική περίοδος

Από το 545 π.Χ. η Κύπρος ανήκει στην περσική αυτοκρατορία. Τα βασίλεια διατηρούν τους ηγεμόνες και τα νομίσματά τους, αλλά πληρώνουν φόρο και στέλνουν πλοία στον περσικό στόλο. Σε όλη την Κλασική περίοδο το νησί ζει ανάμεσα σε δύο πόλους, τον περσικό και τον ελληνικό, και η γραμμή του ρήγματος δεν περνά ανάμεσα στην Κύπρο και την Περσία αλλά μέσα από το ίδιο το νησί.

Εξεγέρσεις

Το 499 π.Χ. οι κυπριακές πόλεις προσχωρούν στην Ιωνική Επανάσταση με επικεφαλής τον Ονήσιλο, που είχε εκθρονίσει τον ίδιο του τον αδελφό, βασιλιά της Σαλαμίνας. Τον στηρίζουν σχεδόν όλα τα βασίλεια εκτός από την Αμαθούντα. Έναν χρόνο αργότερα οι Πέρσες τους συντρίβουν στην πεδιάδα έξω από τη Σαλαμίνα και το νησί επιστρέφει στον περσικό έλεγχο.

Γύρω στο 450 π.Χ. ο Αθηναίος στρατηγός Κίμων πεθαίνει πολιορκώντας το Κίτιον. Ο στόλος του νίκησε, αλλά η Αθήνα αποσύρθηκε και η Κύπρος έμεινε περσική.

Τη σοβαρότερη απόπειρα ένωσης του νησιού έκανε ο Ευαγόρας Α΄, που κυβέρνησε τη Σαλαμίνα από το 411 έως το 374 π.Χ. Υπέταξε τα περισσότερα βασίλεια και πολέμησε την Περσία σχεδόν μια δεκαετία, ώσπου αναγκάστηκε να υποταχθεί.

Τι σώζεται

Το Ανάκτορο του Βουνιού στη βόρεια ακτή είναι το πιο χαρακτηριστικό μνημείο της εποχής. Χτίστηκε γύρω στο 500–490 π.Χ. και βλέπει από ψηλά τους Σόλους· η κάτοψή του αργότερα διαμορφώθηκε κατά το ελληνικό πρότυπο, και γύρω στο 380 π.Χ. κάηκε και δεν ξαναχτίστηκε.

Στα μέσα του 5ου αι. π.Χ. το Ιδάλιον καταλαμβάνεται από το Κίτιον — γεγονός που καταγράφεται στη γνωστή χάλκινη πινακίδα με κυπριακή συλλαβική γραφή, μία από τις αρχαιότερες σωζόμενες συνθήκες της Μεσογείου.

Το 333 π.Χ. οι Κύπριοι βασιλείς τάσσονται με τον Μέγα Αλέξανδρο και τον βοηθούν να πάρει την Τύρο. Ακολουθεί η Ελληνιστική περίοδος — και πολύ σύντομα τα βασίλεια θα πάψουν να υπάρχουν.