Φραγκοκρατία

Επί τρεις αιώνες την Κύπρο κυβερνά ο γαλλικός οίκος των Λουζινιάν. Το νησί γίνεται δυτικό βασίλειο, με φεουδαρχική αριστοκρατία, ιπποτικά τουρνουά και γοτθικούς καθεδρικούς — και ταυτόχρονα το τελευταίο προπύργιο των σταυροφόρων όταν χάνονται οι Άγιοι Τόποι.

Δύο εκκλησίες

Η λατινική εκκλησία ανακηρύσσεται επίσημη και η ορθόδοξη υποτελής. Με παπική βούλα του 1260 οι ελληνικές επισκοπές περιορίστηκαν σε τέσσερις, οι Έλληνες επίσκοποι απομακρύνθηκαν από τις πόλεις στα χωριά και υπήχθησαν στους Λατίνους. Η Ορθοδοξία δεν εξαφανίστηκε· αποσύρθηκε στην ύπαιθρο — και ακριβώς εκεί συνέχισαν να ιστορούνται οι ναοί.

Το αποτέλεσμα είναι ένα παράξενο και γόνιμο κράμα. Στην Παναγία του Μουτουλλά, ιστορημένη το 1280, και στον Τίμιο Σταυρό Πελενδρίου η βυζαντινή παράδοση συνυπάρχει με δυτικές λεπτομέρειες αδιανόητες για την Κωνσταντινούπολη. Ο Άγιος Ιωάννης Λαμπαδιστής μεγάλωσε επί αιώνες και διατηρεί τοιχογραφίες πολλών εποχών μαζί.

Η γοτθική

Οι Λουζινιάν έχτιζαν σαν να βρίσκονταν στη Γαλλία. Ο καθεδρικός της Αγίας Σοφίας στη Λευκωσία ξεκίνησε το 1209 — σήμερα είναι το Τζαμί Σελιμιγιέ. Ο καθεδρικός του Αγίου Νικολάου στην Αμμόχωστο χτίστηκε στις αρχές του 14ου αιώνα — σήμερα είναι το Τζαμί Λαλά Μουσταφά Πασά. Και τα δύο στέκουν ακέραια: οι Οθωμανοί πρόσθεσαν μιναρέδες και αφαίρεσαν τον διάκοσμο, αλλά δεν πείραξαν τα κτίρια.

Το Αββαείο Μπελλαπάις πάνω από την Κερύνεια είναι το πληρέστερο γοτθικό κτίσμα του νησιού.

Τα ορεινά κάστρα του Αγίου Ιλαρίωνα, του Βουφαβέντο και της Καντάρας μετατρέπονται από βυζαντινά παρατηρητήρια σε βασιλικές κατοικίες. Το Κάστρο Κολοσσίου περνά στους Ιωαννίτες· γύρω του παράγεται ζάχαρη και το κρασί που αργότερα θα ονομαστεί Κουμανδαρία.

Η πτώση

Το 1291 έπεσε η Άκρα και πρόσφυγες από όλη τη Λεβαντίνη συνέρρευσαν στην Αμμόχωστο. Η πόλη πλούτισε τόσο που ο θρύλος της απέδιδε τόσες εκκλησίες όσες οι ημέρες του χρόνου. Το 1372 οι Γενουάτες καταλαμβάνουν την Αμμόχωστο· το 1426 οι Μαμελούκοι συντρίβουν τον βασιλιά Ιανό στη Χοιροκοιτία και καθιστούν την Κύπρο φόρου υποτελή.

Τελευταία ηγεμόνας είναι η Βενετή Αικατερίνη Κορνάρο. Το 1489 παραιτείται υπέρ της Βενετίας, και το νησί περνά στους Ενετούς.