Νεολιθική περίοδος

Η μόνιμη ζωή στην Κύπρο αρχίζει γύρω στο 9000 π.Χ., όταν φτάνουν εδώ γεωργοί από την ηπειρωτική χώρα. Φέρνουν μαζί τους τα πάντα: σιτάρι και κριθάρι, πρόβατα, κατσίκες, χοίρους, βοοειδή. Τίποτα από αυτά δεν υπήρχε στο νησί — η κυπριακή Νεολιθική ήρθε με βάρκες, και αυτό είναι το βασικό της χαρακτηριστικό.

Την ίδια εποχή φτάνει και η γάτα. Σε ταφή στον Σιλλουρόκαμπο μια γάτα θάφτηκε δίπλα σε άνθρωπο γύρω στο 7500 π.Χ. — η αρχαιότερη γνωστή μαρτυρία συμβίωσης γάτας και ανθρώπου.

Πώς έμοιαζαν οι οικισμοί

Η Χοιροκοιτία δίνει την πληρέστερη εικόνα. Κυκλικές κατοικίες από πέτρα και πηλό στέκουν κολλητά η μία στην άλλη σε απότομη πλαγιά, ο οικισμός περιβάλλεται από ισχυρό τείχος και οι νεκροί θάβονταν κάτω από τα δάπεδα των σπιτιών. Κεραμική δεν υπάρχει ακόμη — τα αγγεία λαξεύονταν από πέτρα. Ο οικισμός έζησε σχεδόν δύο χιλιετίες, την 7η και 6η χιλιετία π.Χ., και από το 1998 ανήκει στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Η Καλαβασός-Τέντα είναι οργανωμένη παρόμοια και βρίσκεται λίγα μόλις χιλιόμετρα μακριά. Σήμερα η ανασκαφή στεγάζεται κάτω από κωνική σκεπή ορατή από τον αυτοκινητόδρομο Λευκωσίας–Λεμεσού.

Η κεραμική φτάνει στην Κύπρο μόλις την 5η χιλιετία π.Χ., αισθητά αργότερα από ό,τι στους γείτονες. Τη Νεολιθική διαδέχεται η Χαλκολιθική, όταν το νησί αρχίζει να δουλεύει τον χαλκό.