Τουρκοκρατία

Η οθωμανική Κύπρος είναι η μακροβιότερη περίοδος του νησιού μετά την αρχαιότητα: τριακόσια επτά χρόνια. Ξεκίνησε με μια απόφαση που καθόρισε την κυπριακή πολιτική για αιώνες.

Η εκκλησία στη θέση της αριστοκρατίας

Οι κατακτητές κατάργησαν τη λατινική εκκλησία και αποκατέστησαν τα δικαιώματα της ορθόδοξης. Ο συλλογισμός ήταν απλός: ο ελληνικός κλήρος φάνταζε πιο αξιόπιστος από τους καθολικούς που συνδέονταν με τη Βενετία. Με το σύστημα των μιλλέτ ο αρχιεπίσκοπος έγινε εθνάρχης — εκπρόσωπος της ελληνικής κοινότητας απέναντι στην εξουσία και υπεύθυνος για τη συλλογή των φόρων της.

Η εκκλησία απέκτησε έτσι κοσμική εξουσία που δεν είχε ούτε επί Βυζαντίου ούτε επί Λουζινιάν. Από εκεί προκύπτει ο ρόλος της σε όσα ακολούθησαν — ως το σημείο ο πρώτος πρόεδρος της δημοκρατίας να είναι αρχιεπίσκοπος.

Οι σχέσεις με την εξουσία υπήρξαν και αιματηρές. Το 1821, όταν ξέσπασε η επανάσταση στην Ελλάδα, ο διοικητής Κιουτσούκ Μεχμέτ εκτέλεσε τον αρχιεπίσκοπο Κυπριανό και τρεις επισκόπους. Ανάμεσα στην εξουσία και τον πληθυσμό στεκόταν ο δραγουμάνος· ο γνωστότερος, ο Χατζηγεωργάκης Κορνέσιος, συγκέντρωσε τεράστια περιουσία και εκτελέστηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1809 — το αρχοντικό του στη Λευκωσία σώζεται.

Τι χτίστηκε

Οι καθεδρικοί της Λευκωσίας και της Αμμοχώστου έγιναν τζαμιά — το Σελιμιγιέ και το Λαλά Μουσταφά Πασά. Το 1572, αμέσως μετά την κατάκτηση, χτίστηκε στη Λευκωσία το χάνι Μπουγιούκ Χαν, ενώ δίπλα λειτουργούσε το Χαμάμ Ομεριέ. Το 1747 ο Μπεκίρ Πασάς έφερε νερό στη Λάρνακα — το Υδραγωγείο Καμάρες στέκει ακόμη. Δίπλα στην Αλυκή, πάνω από τον τάφο της Ουμ Χαράμ, υψώθηκε το 1816 ο Τεκές Χαλά Σουλτάνας, ένα από τα σεβάσμια μουσουλμανικά προσκυνήματα της Μεσογείου.

Οι ορθόδοξες μονές ξαναχτίζονται: η Χρυσορρογιάτισσα τη δεκαετία του 1770, ο Άγιος Ηρακλείδιος το 1773, ο Κύκκος μετά από νέα πυρκαγιά. Στην ίδια τη Λευκωσία χτίζεται το 1662 ο Καθεδρικός Ναός του Αγίου Ιωάννου.

Τότε διαμορφώνεται και η μορφή του κυπριακού χωριού που σήμερα προστατεύεται ως μνημείο: τα Φικάρδου, τα Πάνω Λεύκαρα με τα κεντήματα και την αργυροχοΐα τους, ο Κάτω Δρυς.

Το 1878, με τη Σύμβαση της Κύπρου, το νησί περνά στη βρετανική διοίκηση παραμένοντας τυπικά οθωμανικό. Αρχίζει η Αγγλοκρατία.