Ρωμαϊκή περίοδος

Η Ρώμη πήρε την Κύπρο σχεδόν αδιάφορα: το 58 π.Χ. το νησί προσαρτήθηκε με απόφαση της συνέλευσης και ο Κάτων ο Νεότερος στάλθηκε να οργανώσει τη νέα κτήση. Γίνεται οριστικά επαρχία το 30 π.Χ. με την πτώση του βασιλείου της Κλεοπάτρας, και από το 22 π.Χ. κυβερνάται από ανθύπατο με έδρα την Πάφο.

Για περισσότερους από τρεις αιώνες το νησί ζει πιο ήσυχα από ποτέ: χωρίς δικούς του βασιλείς, χωρίς πολέμους στο έδαφός του, σε σταυροδρόμι του αυτοκρατορικού εμπορίου.

Ο χριστιανισμός φτάνει νωρίς

Γύρω στο 45 μ.Χ. οι απόστολοι Παύλος και Βαρνάβας φτάνουν στην Κύπρο — ο Βαρνάβας ήταν ντόπιος. Οι Πράξεις των Αποστόλων περιγράφουν πώς στην Πάφο προσηλύτισαν τον Ρωμαίο ανθύπατο Σέργιο Παύλο. Η Κύπρος έγινε έτσι η πρώτη ρωμαϊκή επαρχία που κυβερνήθηκε από χριστιανό, πολύ πριν ο χριστιανισμός γίνει νόμιμος.

Η μνήμη αυτή είναι συνδεδεμένη με την Αγία Κυριακή Χρυσοπολίτισσα, όπου δείχνουν τον κίονα στον οποίο, κατά την παράδοση, μαστιγώθηκε ο Παύλος.

Ψηφιδωτά και σεισμοί

Αυτό που κυρίως άφησε η Ρώμη στην Κύπρο είναι δάπεδα. Στην Κάτω Πάφο ανασκάφηκαν αστικές οικίες του 2ου–4ου αιώνα με ψηφιδωτά μυθολογικών θεμάτων: η Οικία του Διονύσου, η Οικία του Θησέα, η Οικία του Αιώνα. Είναι η ωραιότερη συλλογή αρχαίων ψηφιδωτών της ανατολικής Μεσογείου, και βρέθηκε τυχαία, από αγρότη που όργωνε το 1962.

Στο Κούριον η ρωμαϊκή εποχή άφησε το θέατρο, ανακατασκευασμένο από παλαιότερο ελληνικό, και την Οικία του Ευστολίου με τα λουτρά της. Το ιερό του Απόλλωνα Υλάτη εξακολουθεί να λειτουργεί — σχεδόν όλα όσα στέκουν εκεί σήμερα είναι ρωμαϊκά.

Δύο φορές μέσα στην περίοδο σεισμοί ισοπεδώνουν το νησί. Ο πρώτος, το 76–77 μ.Χ., πλήττει τη Σαλαμίνα και την Πάφο. Ο δεύτερος, το 365, είναι καταστροφικός: το Κούριον χάνεται σχεδόν ακαριαία, και οι ανασκαφείς βρήκαν ανθρώπους και ζώα καταπλακωμένους.

Ως τότε η αυτοκρατορία είχε ήδη χωριστεί και η Κύπρος είχε περιέλθει στο ανατολικό της τμήμα. Αρχίζει η Παλαιοχριστιανική εποχή.